Historia klasztoru

W roku 1639 otrzyma艂 Klasztor OO. Franciszkan贸w w Gnie藕nie (ufundowany w 1259 roku) spadek po ojcu brata Jana Arnolda w postaci domu w Poznaniu przy Rynku Starego Miasta nr 92. Gwardian gnie藕nie艅ski sprzeda艂 ow膮 posiad艂o艣膰 i za uzyskane pieni膮dze kupi艂 dom przy ulicy Szkolnej (dawniej ulica Psia). Dom ten poleci艂 O. Gwardian przystosowa膰 do u偶ytku Braci b臋d膮cych w przeje藕dzie, ale tu Franciszkanie nie pozostali d艂ugo.

Kiedy bowiem otrzymali od trzech dobrodziej贸w r贸偶ne posiad艂o艣ci u st贸p G贸ry Zamkowej (dzisiejsza siedziba klasztoru), rozpocz臋li tam w roku 1644 budow臋 infirmerii (dom dla chorych Braci). Jednak r贸偶ne trudno艣ci nie pozwoli艂y na wyko艅czenie zamierzonych prac.

To czynne zainteresowanie si臋 Biskupa Andrzeja Szo艂drskiego i 偶yczliwo艣膰 wzgl臋dem Franciszkan贸w zrodzi艂y si臋 dzi臋ki pro艣bom 艣w. J贸zefa z Kupertynu (1603-1663). 艢wi臋ty ten, ubogacony w ekstazy i moc czynienia cud贸w oraz obdarzony innymi 艂askami, zrobi艂 wielkie wra偶enie na Biskupie Andrzeju Szo艂drskim podczas jego pobytu w Asy偶u. Dowodem jak wielce Biskup Andrzej Szo艂drski ceni艂 sobie Franciszkan贸w mo偶e 艣wiadczy膰 to, 偶e obdarzy艂 ich urz臋dem kaznodziejskim w katedrze pozna艅skiej.

Zakon Franciszkan贸w z rado艣ci膮 przyj膮艂 hojn膮 darowizn臋 i natychmiast przeznaczy艂 ten nowy klasztor na dom studi贸w dla m艂odzie偶y zakonnej.

Niestety, szcz臋艣liwe, dobre czasy dla Franciszkan贸w trwa艂y tylko 10 lat. W lipcu bowiem 1655 roku nast膮pi艂 najazd Szwed贸w na Polsk臋. Tylko Cz臋stochowa z cudownym Obrazem Matki Bo偶ej zdo艂a艂a si臋 obroni膰 i zosta艂a w r臋kach Polak贸w. Franciszkanie pozna艅scy musieli wtedy wraz ze swoim Gwardianem ratowa膰 si臋 ucieczk膮 przed wrogiem. Uszli wi臋c z Poznania na 艢l膮sk.

Obawy ich nie by艂y bezpodstawne. W dniu 13 marca 1656 roku Szwedzi spalili doszcz臋tnie ca艂e osiedle na przedmie艣ciu zwanym 鈥濭robl膮鈥. By艂o ono prawie ca艂e zbudowane z drzewa. Sp艂on膮艂 r贸wnie偶 klasztor i ko艣ci贸艂. Kilku Franciszkan贸w, kt贸rzy wywodzili si臋 z rodzin niemieckich i nie uszli z Gwardianem na 艢l膮sk, pozostawieni zostali przy 偶yciu, podczas gdy w wielu klasztorach w Polsce schwytani zakonnicy polskiego pochodzenia byli torturowani i w okrutny spos贸b mordowani.

Po zako艅czeniu wojny szwedzkiej Biskup Tolibowski (1655-1663) przekaza艂 Zakonowi 00. Franciszkan贸w ko艣ci贸艂 艣w. Rocha na 鈥濵iasteczku鈥 za Wart膮 wraz z przynale偶膮c膮 do艅 ma艂膮 parafi膮. W roku 1659 wybudowali Franciszkanie przy ko艣ciele 艣w. Rocha ma艂y klasztorek z drzewa. Przy tym ko艣ciele i klasztorku pracowali Franciszkanie a偶 do roku 1833.

W mi臋dzyczasie, po przezwyci臋偶eniu nowopowsta艂ych trudno艣ci ze strony Magistratu, uda艂o si臋 Franciszkanom znowu wr贸ci膰 na pierwotne miejsce budowy u podn贸偶a G贸ry Zamkowej.

Dnia 24 maja 1670 roku Archidiakon Wojciech Dobrzelewski, Oficja艂 pozna艅ski, po艂o偶y艂 kamie艅 w臋gielny pod dzisiejszy ko艣ci贸艂 franciszka艅ski na Wzg贸rzu Przemys艂awa.

Budowa ko艣cio艂a na tyle post膮pi艂a naprz贸d, 偶e ju偶 w roku 1670, w dniu 18 maja, mo偶na by艂o przenie艣膰 Cudowny Obraz Matki Bo偶ej w Cudy Wielmo偶nej w uroczystej procesji z ko艣cio艂a 艣w. Rocha do nowego ko艣cio艂a przy G贸rze Zamkowej, gdzie do dnia dzisiejszego si臋 znajduje i doznaje powszechnej czci.

Kamie艅 w臋gielny pod budynek klasztorny po艂o偶ony zosta艂 dnia 22 maja 1671 roku. Budow臋 klasztoru uko艅czono dopiero na pocz膮tku XVIII wieku. W roku 1728 wybuch艂 po偶ar, kt贸ry spowodowa艂 znaczne szkody tak w ko艣ciele jak i w klasztorze. Uroczyste po艣wi臋cenie ko艣cio艂a nast膮pi艂o 21 maja 1730 roku. Dokona艂 go Biskup pozna艅ski Kazmowski.

Przy wznoszeniu i wystrajaniu wn臋trza ko艣cio艂a, kt贸ry nale偶a艂 do jednego z najpi臋kniejszych ko艣cio艂贸w franciszka艅skich w 贸wczesnej Polsce, a w Poznaniu ust臋powa艂 mo偶e jedynie ko艣cio艂owi farnemu, zas艂u偶yli si臋 w szczeg贸lny spos贸b czterej 贸wcze艣ni Franciszkanie. Byli to:

ojciec Wojciech Zawadzki pierwszy Gwardian nowo zbudowane go klasztoru, kt贸rym zarz膮dza艂 a偶 do roku 1680. Portret jego znajduje si臋 w lewej wn臋ce drzwiowej o艂tarza Matki Bo偶ej w Cudy Wielmo偶nej, jak r贸wnie偶 na przeciwleg艂ej 艣cianie na tablicy nagrobkowej. W obydwu przypadkach trzyma on w r臋ku plan ko艣cio艂a. Napis na tablicy grobowej nazywa go: Ecclesiae et Capellae B.M. V. quasi fundator (fundator ko艣cio艂a i kaplicy Matki Bo偶ej).

brat Antoni Swach (1656-1709) kt贸ry wykona艂 pe艂ne artyzmu rze藕by w stallach i o艂tarzu Matki Bo偶ej oraz wszelkie prace sztukateryjne.

brat Adam Swach (1668-1747) rodzony brat Antoniego Swacha, kt贸ry ozdobi艂 malowid艂ami 艣ciany, sklepienia i cz臋艣ciowo o艂tarze ko艣cio艂a. Portret Braci Swach贸w, wykonany przez Adama Swacha, zosta艂 odnaleziony w 1928 roku nad organami w ko艣ciele. Adam Swach trzyma w r臋ku zw贸j pergaminowy z napisem: Exiguum 膮uis膮uis spectas ignosce laborem; hoc ego dum pinxi erede minor fueram. A.D.1702. 聽F. Adamus Swach. 聽 (Ktokolwiek jeste艣, 聽kt贸ry ten skromny obraz ogl膮dasz, wybacz i wierzaj mi: gdym to malowa艂, nie by艂em jeszcze mistrzem).

ojciec Ludwik Miske, kt贸ry by艂 od 1742 do 1745 roku Prowincja艂em w Polsce, a nast臋pnie a偶 do swej 艣mierci Gwardianem w Poznaniu (1745-1768). Jego tablica grobowa znajduje si臋 naprzeciw o艂tarza 艣w. Ojca Franciszka na 艣cianie. Inny obraz z jego podobizn膮, kt贸ry znajduje si臋 wewn膮trz klasztoru, okre艣la go jako: maiori ex parte restaurator ecclesiae et conventus (odnowiciel prawie ca艂ego ko艣cio艂a i klasztoru).

Przez przesz艂o 100 lat ko艣ci贸艂 pozostaje w r臋kach 00. Franciszkan贸w. Po powstaniu listopadowym w 1831 klasztory by艂y przez rz膮d pruski zamykane, a wi臋c i klasztor franciszka艅ski w Poznaniu. Ko艣ci贸艂 natomiast w dalszym ci膮gu s艂u偶y艂 celom kultu. Rozporz膮dzeniem Arcybiskupa pozna艅skiego Dunina w dniu 29 grudnia 1833 roku ko艣ci贸艂 ten zosta艂 przeznaczony do odprawiania nabo偶e艅stw dla katolik贸w narodowo艣ci niemieckiej zamieszka艂ych w Poznaniu. Jednak pozwolenie kr贸la pruskiego zosta艂o udzielone dopiero 26 grudnia 1836 roku. (Pierwsze nabo偶e艅stwo dla katolik贸w niemieckich zosta艂o odprawione dopiero w 1838 roku). Od tego czasu, a偶 do roku 1921 duszpasterzowali tu Franciszkanie pochodzenia niemieckiego, a mi臋dzy innymi: Spaeth, Klinke, Gramse, Bleske, Petzelt.

W I Niedziel臋 Adwentu 1921 roku, na mocy rozporz膮dzenia wydanego przez Kardyna艂a Dalbora, klasztor i ko艣ci贸艂 przej臋li na powr贸t Franciszkanie polscy z Prowincji Lwowskiej. Ich zas艂ug膮 jest gruntowne odnowienie ko艣cio艂a i klasztoru. Dano nowy dach i odrestaurowano mury ko艣cio艂a i pozosta艂ej cz臋艣ci klasztoru od strony zewn臋trznej.

W 1928 roku dokonano starannie generalnego odnowienia wn臋trza ko艣cio艂a. Ko艣ci贸艂 otrzyma艂 tak膮 szat臋, jak膮 mia艂 poprzednio, tylko odnowion膮, i sta艂 si臋 przez to przedmiotem podziwu dla wielu. Z powrotem Franciszkan贸w polskich do Poznania katolicy narodowo艣ci niemieckiej nie zostali pozbawieni mo偶no艣ci odprawiania swoich nabo偶e艅stw i s艂uchania S艂owa Bo偶ego w ich j臋zyku. Pozostawiono im w ka偶d膮 niedziel臋 i 艣wi臋to specjalne godziny tak przed jak i po po艂udniu na ten cel. Dla odprawiania niemieckich nabo偶e艅stw i obs艂ugi duszpasterskiej niemieckich katolik贸w, wy偶sze w艂adze zakonne z Prowincji niemieckiej wyznaczy艂y w roku 1924 O. Wenantego Kempfa z Pfalzu. Nast臋pc膮 jego mianowany zosta艂 O. Hilary Breitinger.

Po napa艣ci hitlerowskiej na Polsk臋 w 1939 roku Franciszkanie polscy musieli znowu, jak za czas贸w zabor贸w, opu艣ci膰 Pozna艅. W ich miejsce obj臋li klasztor i ko艣ci贸艂 Franciszkanie sprowadzeni z Niemiec.

Po uwolnieniu Poznania od wojsk niemieckich w 1945 roku Franciszkanie polscy obj臋li niepodzielnie ko艣ci贸艂 i klasztor. Zaraz po powrocie zabrano si臋 do naprawiania szk贸d wyrz膮dzonych przez dzia艂ania wojenne. Na ko艣ci贸艂 pad艂o kilka pocisk贸w, kt贸re zniszczy艂y cz臋艣膰 sklepienia nawy g艂贸wnej i zabytkowe organy. W latach 60-tych, w zwi膮zku z obchodami Millenium Chrztu Polski, dokonano gruntownego odnowienia polichromii wn臋trza ko艣cio艂a i o艂tarzy. Odnowienia polichromii dokona艂a firma pozna艅ska artysty malarza Teodora Szuka艂y.