Pani Poznania

Ko艣ci贸艂 o.o. franciszkan贸w konwentualnych na G贸rze Przemys艂a w Poznaniu jako sanktuarium maryjne, przyci膮ga wiernych do kaplicy po艣wi臋conej patronce zakonu 鈥 Matce Boskiej Niepokalanie Pocz臋tej. Przed czczonym od XVII wieku wizerunkiem Matki Boskiej nazywanej W Cudy Wielmo偶n膮 Pani膮 Poznania pielgrzymi modl膮 si臋, pal膮 艣wiece, wypraszaj膮c potrzebnych 艂ask, dzi臋kuj膮c za opiek臋.

Kaplica i wspania艂y o艂tarz maryjny wyr贸偶niaj膮 si臋 struktur膮 oraz tre艣ciami symbolicznymi. Prace przy budowie kaplicy trwa艂y do 1681 roku. O艂tarz wykonany zosta艂 w latach 1688-1693 przez franciszkan贸w 鈥 rodzonych braci pochodz膮cych z Czech 鈥 Antoniego (stolarza, snycerza i rytownika) i Adama (malarza) Swach贸w. W 1713 roku dokonano uroczystego wprowadzenia i umieszczenia w centrum o艂tarza otoczonego kultem obrazu Matki Boskiej. Ten niewielkich rozmiar贸w cudowny wizerunek, namalowany na desce, jest kopi膮 Matki Boskiej Boreckiej (z Sanktuarium w Borku Wielkopolskim), reprezentuje typ przedstawie艅 Matki Boskiej Piekarskiej (Sanktuarium w Piekarach 艢l膮skich). We wszystkich tych przypadkach Madonna przedstawiona jest w p贸艂postaci z lekko pochylon膮 g艂ow膮 w kierunku Dzieci膮tka siedz膮cego na lewym ramieniu. Praw膮 d艂oni膮 wskazuje na Jezusa. Dzieci膮tko praw膮 r膮czk膮 b艂ogos艂awi, lew膮 wspiera na ksi臋dze opartej na lewym kolanie. Kolory w obrazach maryjnych nie s膮 przypadkowe, maj膮 bowiem odniesienia symboliczne 鈥 czerwie艅 oznacza mi艂o艣膰, krew Chrystusa przelan膮 na krzy偶u, b艂臋kit 鈥 niewinno艣膰, ziele艅 鈥 nadziej臋. Wszystkie przywo艂ane obrazy by艂y koronowane. Wizerunek Matki Boskiej w Cudy Wielmo偶nej otrzyma艂 papieskie korony 29 czerwca 1968 roku w Poznaniu na艂o偶one przez Prymasa Stefana Wyszy艅skiego, kard. Karola Wojty艂臋 i arcybiskupa Antoniego Baraniaka.

Uj臋ty jest on w okaza艂膮 srebrn膮 ram臋, optycznie powi臋kszaj膮c膮 obraz, pe艂n膮 ukrytej symboliki. Nak艂adaj膮ce si臋 motywy maryjne w formie wielkiej gwiazdy i r贸偶y odwo艂uj膮 si臋 do Litanii Loreta艅skiej, w kt贸rej Matka Boska nazywana jest Gwiazd膮 Zarann膮 i R贸偶膮 Duchown膮. W ramie dostrzec mo偶na przedstawiony w formie Drzewa Jessego rodow贸d Marii i Jezusa oraz wzorowane na nim drzewo genealogiczne rodziny franciszka艅skiej z wizerunkami 艣wi臋tych i b艂ogos艂awionych, bior膮ce sw贸j pocz膮tek od 艣w. Franciszka z Asy偶u 鈥 za艂o偶yciela zakonu.

O艂tarz o 聽charakterystycznej ciemnej strukturze, zosta艂 obficie ozdobiony srebrno-z艂ot膮 ornamentyk膮. Motywy dekoracyjne kojarz膮 si臋 z misternie wykonanymi wytworami z艂otniczymi.

W wi臋kszo艣ci przypadk贸w obrazy otaczane kultem w sanktuariach by艂y przes艂aniane i w uroczysty spos贸b przy d藕wi臋kach muzyki ods艂aniane przed oczami wiernych, w okre艣lonych porach dnia. W omawianym o艂tarzu ciekawym zabiegiem tw贸rc贸w by艂o wprowadzenie ruchu spiralnych kolumn. Cudowny obraz zas艂aniany jest przez dwa inne malarskie wyobra偶enia, dzieje si臋 to za spraw膮 mechanizmu kieruj膮cego obrotem kolumn. Wprowadza to dodatkowy teatralny efekt, charakterystyczny dla sztuki baroku. Zamkni臋cie obrazu Matki Boskiej w Cudy Wielmo偶nej odbywa si臋 po wieczornej mszy 艣wi臋tej i modlitwie Anio艂 Pa艅ski przy udziale wiernych 艣piewaj膮cych pie艣艅 skierowan膮 do Pani Poznania.

Gdy 艣wi臋ty obraz jest ods艂oni臋ty widoczne s膮 w贸wczas namalowane wizerunki rodzic贸w Marii: 艣w. Anna i 艣w. Joachim. Na polach po zas艂oni臋ciu mo偶na ogl膮da膰 po bokach postacie 艣wi臋tych Franciszka i Antoniego. Po 艣rodku natomiast ziemskich opiekun贸w Marii 鈥 艣wi臋tych J贸zefa i Jana Ewangelist臋. Drzwi w cz臋艣ci coko艂owej o艂tarza wype艂niaj膮 portrety zas艂u偶onych dla rozwoju kultu maryjnego: brata-kwestarza Tomasza Dybowskiego z obrazem Matki Boskiej w d艂oni oraz inicjatora budowy kaplicy 鈥 gwardiana o. Wojciecha Zawady z planami architektonicznymi.

O艂tarz zwie艅czony jest figur膮 艣w. Micha艂a Archanio艂a pokonuj膮cego szatana 鈥 obro艅cy Niewiasty Apokaliptycznej uto偶samianej z Mari膮.

W kaplicy zwraca uwag臋 dekoracja sztukatorska przypisywana W艂ochowi Albertowi Bianco. Wyst臋puj膮 tutaj symbole maryjne 鈥 r贸偶e i lilie oraz li艣cie wawrzynu 鈥 oznaczaj膮ce czysto艣膰 i dziewictwo. Biel ornament贸w kojarzy si臋 podobnie, natomiast z艂oto zastosowano w znaczeniu cnoty i osi膮gni臋cia doskona艂o艣ci. W tamburze kopu艂y odwo艂ano si臋 ponownie do 聽Litanii Loreta艅skiej, w kt贸rej Matk臋 Bosk膮 zwie si臋 Kr贸low膮 Aposto艂贸w, symbolizuj膮 to umieszczone figury dwunastu uczni贸w Chrystusa. Wa偶nym akcentem teologicznym w programie kaplicy jest tak偶e przypomnienie zwi膮zku Matki Boskiej z Tr贸jc膮 艢wi臋t膮. 聽Jest tutaj posta膰 Boga Ojca (w kopule), kt贸rego Maria jest c贸rk膮 i s艂u偶ebnic膮, Jezus Chrystus jako Zbawiciel 艢wiata, kt贸rego jest Matk膮 oraz Duch 艢wi臋ty w podniebiu latarni, kt贸rego Maria jest oblubienic膮. W czaszy kopu艂y Adam Swach umie艣ci艂 m.in. malowane postacie 艣wi臋tych niewiast, 艣wi臋tych i b艂ogos艂awionych franciszka艅skich, w艣r贸d nich znalaz艂y si臋 polskie klaryski: 艣w. Kunegunda i b艂. Salomea.

To miejsce w ko艣ciele franciszkan贸w odznacza si臋 niezwyk艂膮 atmosfer膮 sprzyjaj膮c膮 wyciszeniu, 聽refleksji i modlitwie. Powoduje, 偶e wierni przybywaj膮 na msze 艣wi臋te niedzielne z odleg艂ych zak膮tk贸w miasta, tutaj bowiem odnajduj膮 spok贸j ducha i czuj膮 si臋 bezpiecznie pod opiek膮 Matki Boskiej obficie obdarowuj膮cej 艂askami swych czcicieli.

W dzie艅 12 wrze艣nia, w 艣wi臋to Naj艣wi臋tszego Imienia Maryi, powinni nawiedzi膰 Sanktuarium wszyscy, kt贸rym jest ono szczeg贸lnie bliskie, by odda膰 ho艂d czuwaj膮cej nieustannie Pani Poznania.

Izabela Wyszowska